ตั้งค่า FEFO ในระบบ WMS ให้ใช้ได้จริง: อายุคงเหลือขั้นต่ำ (MRSL) แยกตามลูกค้า ล็อตกักกัน และข้อยกเว้นที่ต้องรู้
FEFO คือการจ่ายสินค้าที่หมดอายุก่อนออกก่อน แต่ในคลังจริงแค่นั้นยังไม่พอ ลูกค้าแต่ละรายกำหนดอายุคงเหลือขั้นต่ำไม่เท่ากัน บางล็อตยังรอผลตรวจ และบางรายไม่รับล็อตที่เก่ากว่าที่เคยส่ง บทความนี้อธิบายวิธีตั้งกฎ FEFO + MRSL ในระบบ WMS ตั้งแต่รับเข้าจนจัดสรรล็อต พร้อมตัวอย่างกฎ 1/3 ของญี่ปุ่น

คำตอบสั้น: FEFO (First Expired, First Out) คือการจ่ายล็อตที่หมดอายุเร็วที่สุดออกก่อน แต่ระบบ WMS ที่ใช้ได้จริงต้องเช็กอีก 3 เงื่อนไขก่อนเลือกล็อต คือ 1) ล็อตนั้นพร้อมจ่ายหรือไม่ (ไม่ได้ถูกกักรอตรวจหรือเสียหาย) 2) อายุคงเหลือถึงเกณฑ์ขั้นต่ำของลูกค้ารายนั้นหรือไม่ (Minimum Remaining Shelf Life หรือ MRSL) และ 3) ไม่เก่ากว่าล็อตที่ลูกค้าเคยได้รับไปแล้ว (เมื่อลูกค้ากำหนด) เมื่อผ่านทุกข้อ ระบบจึงเลือกล็อตที่หมดอายุเร็วที่สุด
ถ้าคุณยังไม่แน่ใจว่าธุรกิจควรใช้ FIFO หรือ FEFO อ่านพื้นฐานก่อนที่ FIFO กับ FEFO ต่างกันอย่างไร? เลือกแบบไหน บทความนี้ต่อยอดจากตรงนั้น ว่าจะตั้งกฎ FEFO ในระบบอย่างไรไม่ให้ลูกค้าตีกลับ และไม่ให้ของหมดอายุค้างคลัง
- 1/3
- กฎส่งสินค้าเข้าร้านค้าปลีกญี่ปุ่น: ต้องส่งให้ทันภายใน 1/3 แรกของอายุสินค้า
- 1/2
- เกณฑ์ที่กระทรวงเกษตรญี่ปุ่น (MAFF) ผลักดันให้ผ่อนปรน เพื่อลดอาหารเหลือทิ้ง
- (17)
- รหัส GS1 ที่บอกวันหมดอายุในบาร์โค้ด (15) คือควรบริโภคก่อน (10) คือเลขล็อต
- 3
- เงื่อนไขที่ต้องผ่านก่อนเลือกล็อตตาม FEFO: สถานะ อายุคงเหลือ และลำดับวันที่
ทำไม FEFO อย่างเดียวยังไม่พอในคลังจริง?
กฎ “หมดอายุก่อน ออกก่อน” ใช้ได้ดีเมื่อลูกค้าทุกรายรับของได้เหมือนกัน แต่หน้างานจริงไม่เป็นแบบนั้น ปัญหาที่คลังอาหาร เครื่องดื่ม เครื่องสำอาง และยา เจอบ่อยมี 4 แบบ
- ลูกค้าปฏิเสธรับ เพราะอายุสินค้าเหลือน้อยกว่าที่สัญญากำหนด แม้ระบบจะหยิบตาม FEFO ถูกต้อง
- ล็อตที่ยังรอผลตรวจคุณภาพ (QC) หรือถูกแจ้งเรียกคืน ถูกหยิบออกไปส่ง เพราะระบบดูแค่วันหมดอายุ
- ส่งล็อตที่วันหมดอายุเก่ากว่าล็อตที่ลูกค้าเคยรับไปแล้ว ร้านค้าบางรายไม่รับ เพราะทำให้สินค้าบนชั้นวันที่ย้อนกลับ
- สินค้าบางรายการมีทั้งวันผลิตและวันหมดอายุ แต่บันทึกไว้แค่อย่างเดียว ระบบจึงคำนวณอายุคงเหลือผิด
หลักคิด: FEFO บอกว่าควรหยิบล็อตไหนก่อน ส่วน MRSL บอกว่าล็อตไหนส่งให้ลูกค้ารายนี้ได้ ระบบที่ดีต้องใช้ทั้งสองอย่างพร้อมกัน
อายุคงเหลือขั้นต่ำ (MRSL) คืออะไร?
MRSL (Minimum Remaining Shelf Life) คือจำนวนวันหรือสัดส่วนของอายุสินค้าที่ต้องเหลืออย่างน้อยในวันที่ส่งถึงลูกค้า เช่น “ต้องเหลืออายุไม่น้อยกว่า 120 วัน” หรือ “ต้องเหลือไม่น้อยกว่า 2/3 ของอายุทั้งหมด” ผู้รับแต่ละรายมักกำหนดไม่เท่ากัน ห้างค้าปลีกมักเข้มที่สุด ร้านค้าส่งหรือร้านอาหารผ่อนกว่า และงานส่งออกอาจมีเกณฑ์ของประเทศปลายทาง
ตัวอย่างที่ชัดที่สุดมาจากญี่ปุ่น ที่ใช้แนวปฏิบัติที่เรียกว่า กฎ 1/3 ผู้ผลิตหรือผู้ค้าส่งต้องส่งสินค้าถึงร้านค้าปลีกภายใน 1/3 แรกของอายุสินค้า และร้านขายได้ไม่เกิน 2/3 ของอายุ (World Economic Forum) กระทรวงเกษตร ป่าไม้ และประมงของญี่ปุ่น (MAFF) ยกตัวอย่างสินค้าอายุ 6 เดือน ซึ่งกฎ 1/3 ให้เวลาส่ง 2 เดือน และผลักดันให้ผ่อนเป็น 1/2 คือ 3 เดือน เพื่อลดของที่ส่งไม่ทันแล้วต้องทิ้ง (MAFF) หน่วยงานคุ้มครองผู้บริโภคของญี่ปุ่นก็อธิบายว่าการผ่อนเกณฑ์นี้ช่วยลดของที่ผู้ผลิตต้องทิ้งเพราะส่งไม่ทัน (Consumer Affairs Agency)
| รูปแบบเกณฑ์ | ตัวอย่าง | เหมาะกับ |
|---|---|---|
| จำนวนวันขั้นต่ำ | ต้องเหลืออายุ ≥ 90 วัน ณ วันส่ง | สินค้าที่อายุใกล้เคียงกันทุกล็อต |
| สัดส่วนของอายุทั้งหมด | ต้องเหลือ ≥ 2/3 ของอายุ (แบบกฎ 1/3) | สินค้าหลายรายการที่อายุต่างกันมาก |
| แยกตามลูกค้าหรือช่องทาง | ห้าง 2/3 · ร้านค้าส่ง 1/2 · ร้านอาหาร 30 วัน | ผู้ผลิตและ 3PL ที่ส่งหลายช่องทาง |
| ห้ามวันที่ย้อน | ต้องไม่เก่ากว่าล็อตล่าสุดที่ลูกค้ารายนี้เคยได้รับ | ร้านค้าปลีกที่เรียงสินค้าบนชั้นตามวันที่ |
เรื่องห้ามวันที่ย้อนไม่ใช่เรื่องเล็ก เอกสารของ MAFF ระบุว่าแนวปฏิบัติที่ร้านค้าปลีกไม่รับสินค้าที่วันหมดอายุเก่ากว่าของที่รับเข้ามาก่อนหน้า เป็นหนึ่งในสาเหตุของอาหารเหลือทิ้งในภาคธุรกิจ (MAFF) ถ้าคลังไม่เก็บประวัติว่าส่งล็อตไหนให้ใครไปแล้ว ก็จะเช็กเงื่อนไขนี้ไม่ได้
ระบบ WMS จัดสรรล็อตแบบ FEFO + MRSL อย่างไร?
กรองสถานะ: เหลือเฉพาะล็อตที่พร้อมจ่าย
ตัดล็อตที่กักรอตรวจ (QC Hold) ถูกเรียกคืน เสียหาย หรือหมดอายุแล้วออก ล็อตเหล่านี้ต้องไม่ถูกจัดสรรแม้วันหมดอายุจะเร็วที่สุด
คำนวณอายุคงเหลือ ณ วันส่งถึง
ใช้วันส่งถึงลูกค้า ไม่ใช่วันที่หยิบ ถ้าขนส่ง 3 วัน อายุคงเหลือก็ต้องหักอีก 3 วัน สินค้าที่ต้องส่งไกลหรือส่งออกจึงต้องเผื่อมากกว่า
เทียบกับ MRSL ของผู้รับ
ดึงเกณฑ์จากข้อมูลลูกค้าหรือปลายทาง ถ้าไม่มีเกณฑ์เฉพาะให้ใช้ค่ากลางของสินค้า ล็อตที่อายุเหลือไม่ถึงเกณฑ์จะไม่ถูกเลือกให้ลูกค้ารายนี้ แต่ยังส่งให้ลูกค้ารายอื่นที่เกณฑ์ต่ำกว่าได้
เช็กห้ามวันที่ย้อน (ถ้าลูกค้ากำหนด)
เทียบกับวันหมดอายุของล็อตล่าสุดที่เคยส่งให้ลูกค้ารายนั้น ระบบต้องเก็บประวัติการส่งตามล็อตไว้
เรียงตาม FEFO แล้วสร้างรายการหยิบ
จากล็อตที่ผ่านทุกข้อ เลือกวันหมดอายุเร็วที่สุดก่อน ถ้าลูกค้าต้องการล็อตเดียวทั้งออเดอร์ ให้หาล็อตที่จำนวนพอก่อนแบ่งหลายล็อต พนักงานสแกนล็อตบน Handheld ถ้าหยิบผิดล็อตระบบเตือนทันที
ตั้งค่าครั้งเดียวที่ข้อมูลหลัก (สินค้า + ลูกค้า) แล้วให้ระบบตัดสินใจทุกออเดอร์ ดีกว่าให้หัวหน้าคลังจำเงื่อนไขของลูกค้าแต่ละรายเอง เพราะความจำคนคือจุดที่พลาดบ่อยที่สุด
รับเข้าให้วันหมดอายุถูกตั้งแต่ต้น: อ่านจากบาร์โค้ด GS1
กฎ FEFO แม่นได้เท่ากับข้อมูลวันหมดอายุที่บันทึกตอนรับเข้า ถ้าพนักงานพิมพ์วันที่เองจากฉลาก ความผิดพลาดเกิดได้ง่าย เช่น สลับวันกับเดือน หรือพิมพ์ปีพุทธศักราชแทนคริสต์ศักราช ทางที่แม่นกว่าคือสแกนบาร์โค้ดมาตรฐาน GS1-128 หรือ GS1 DataMatrix ที่ใส่ข้อมูลไว้ในตัว โดยแต่ละข้อมูลมีรหัสนำหน้า (Application Identifier) (GS1 UK)
| รหัส (AI) | ความหมาย | รูปแบบ |
|---|---|---|
| (01) | GTIN รหัสสินค้าสากล | ตัวเลข 14 หลัก |
| (10) | เลขล็อตหรือแบตช์ | ตัวอักษรได้ถึง 20 ตัว |
| (11) | วันผลิต | YYMMDD |
| (15) | ควรบริโภคก่อน (Best Before) | YYMMDD |
| (17) | วันหมดอายุ (Expiration / Use By) | YYMMDD |
สำหรับอาหารที่จำหน่ายในไทย ฉลากอาหารในภาชนะบรรจุอยู่ภายใต้ ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 367) พ.ศ. 2557 ซึ่งกำหนดการแสดงวัน เดือน ปี บนฉลาก ระบบ WMS จึงควรเก็บได้ทั้งวันหมดอายุและวันควรบริโภคก่อน แล้วกำหนดต่อสินค้าว่าจะใช้วันไหนคำนวณ FEFO ถ้าสินค้าไม่มีบาร์โค้ดที่มีวันหมดอายุ ให้ระบบพิมพ์ฉลากภายในตอนรับเข้า แล้วใช้ฉลากนั้นตลอดในคลัง อ่านพื้นฐานบาร์โค้ด 1D และ 2D ได้ที่ บาร์โค้ดคืออะไร
สถานะสต็อกที่ต้องแยกให้ชัด
| สถานะ | ความหมาย | จัดสรรให้ออเดอร์ได้ไหม |
|---|---|---|
| พร้อมจ่าย | ผ่านตรวจรับแล้ว อายุคงเหลือปกติ | ได้ ตาม FEFO + MRSL |
| กักรอตรวจ (QC Hold) | รอผลแล็บหรือรอเอกสารนำเข้า | ไม่ได้ จนกว่าจะปลดสถานะ |
| ใกล้หมดอายุ | อายุเหลือต่ำกว่าเกณฑ์แจ้งเตือนของสินค้า | ได้เฉพาะลูกค้าที่เกณฑ์ MRSL ต่ำพอ หรือผ่านการอนุมัติ |
| หมดอายุ / ห้ามจ่าย | เลยวันหมดอายุ หรือถูกเรียกคืน | ไม่ได้ ย้ายไปพื้นที่รอทำลายหรือส่งคืน |
| เสียหาย / รอเคลม | บรรจุภัณฑ์เสียหาย หรือรอผลเคลมจากผู้ขาย | ไม่ได้ |
หลักสำคัญคือ สถานะต้องผูกกับล็อตและตำแหน่งจริงในคลัง ไม่ใช่แค่ทำเครื่องหมายใน Excel และต้องมีประวัติว่าใครเปลี่ยนสถานะเมื่อไร เพื่อใช้ตอบผู้ตรวจ GMP หรือ ISO ดูวิธีแยกสินค้าเสียหายและสินค้ารับคืนได้ที่ จัดการสินค้าชำรุด รอเคลม และสินค้ารับคืนในคลัง และการเตรียมข้อมูลรับ Audit ที่ WMS กับมาตรฐาน ISO และ GMP
ข้อยกเว้นที่ควรมีขั้นตอนอนุมัติ
กฎที่ดีต้องมีทางออกสำหรับกรณีพิเศษ แต่ทางออกนั้นต้องผ่านการอนุมัติและมีบันทึก ไม่ใช่ให้พนักงานหน้างานตัดสินใจเอง กรณีที่พบบ่อย ได้แก่
ลูกค้ายอมรับอายุสั้นกว่าเกณฑ์
เช่น รับแลกกับส่วนลด หรือรับไปใช้ทันที ระบบควรให้ผู้มีสิทธิ์อนุมัติเป็นรายออเดอร์ แล้วบันทึกเหตุผลไว้
เคลียร์สต็อกใกล้หมดอายุ
ส่งรายงานสินค้าใกล้หมดอายุล่วงหน้าให้ฝ่ายขาย เพื่อจัดโปรโมชันหรือหาช่องทางที่เกณฑ์ต่ำกว่า ก่อนจะกลายเป็นของทิ้ง
ล็อตเดียวทั้งออเดอร์
ลูกค้าบางรายต้องการรับล็อตเดียวต่อรายการ เพื่อสะดวกตอนเรียกคืน ระบบต้องหาล็อตที่จำนวนพอแทนการแบ่งหลายล็อต
งานส่งออก
ประเทศปลายทางหรือผู้นำเข้าอาจกำหนดอายุคงเหลือสูงกว่าตลาดในประเทศ และต้องเผื่อเวลาขนส่งทางเรือ
ถ้าปล่อยให้สต็อกใกล้หมดอายุสะสมโดยไม่มีใครเห็น ปลายทางคือของจมและของทิ้ง อ่านวิธีลดสต็อกจมต่อได้ที่ Dead Stock คืออะไร? วิธีลดสต็อกจม
ตัวชี้วัดที่ควรติดตามหลังตั้งกฎ FEFO
| ตัวชี้วัด | วิธีคิด | บอกอะไร |
|---|---|---|
| มูลค่าสินค้าหมดอายุทิ้ง | มูลค่าที่ตัดจำหน่ายเพราะหมดอายุ ต่อเดือน | กฎ FEFO และการเคลียร์สต็อกได้ผลหรือไม่ |
| จำนวนครั้งที่ถูกปฏิเสธรับเพราะอายุ | จำนวนออเดอร์หรือรายการที่ลูกค้าตีกลับเพราะอายุไม่ถึงเกณฑ์ | ข้อมูล MRSL ของลูกค้าครบและถูกหรือไม่ |
| อายุคงเหลือเฉลี่ย ณ วันส่ง | ค่าเฉลี่ย % อายุคงเหลือของสินค้าที่ส่งออก | ลูกค้าได้ของสดแค่ไหน และมีของค้างนานหรือไม่ |
| มูลค่าสต็อกใกล้หมดอายุ | มูลค่าสินค้าที่อายุเหลือต่ำกว่าเกณฑ์แจ้งเตือน | ความเสี่ยงที่จะต้องทิ้งในอนาคตอันใกล้ |
ci.Himalayas/GLOBAL ช่วยเรื่องนี้ได้อย่างไร?
ci.Himalayas/GLOBAL ระบบจัดการคลังสินค้าบนคลาวด์ที่ C.NET (Thailand) ติดตั้งและดูแล มีฟังก์ชันมาตรฐานกว่า 210 รายการ รวมถึงงานคุมล็อตและวันหมดอายุที่ใช้กับเรื่องนี้โดยตรง
- จัดการล็อตคู่กับวันหมดอายุ และจัดสรรสินค้าตาม FIFO หรือ FEFO
- กันไม่ให้ส่งสินค้าที่วันหมดอายุไม่ตรงเงื่อนไขของผู้รับแต่ละราย
- แจ้งเตือนสินค้าใกล้หมดอายุ และรายการสินค้าหมดอายุหรือเกินกำหนดจ่ายออก
- สแกนยืนยันล็อตบนเครื่อง Handheld ทั้งรุ่น Windows Mobile และ Android หยิบผิดล็อตระบบเตือนทันที
- ใช้กับคลังห้องเย็นได้ และเก็บประวัติการเคลื่อนไหวย้อนดูได้ว่าล็อตไหนส่งให้ใคร
ถ้าคลังของคุณเป็นคลังอาหารหรือคลังห้องเย็น อ่านต่อได้ที่ ระบบ WMS สำหรับคลังอาหาร และ ระบบ WMS สำหรับคลังห้องเย็น ส่วนการเลือกเครื่องสแกนดูได้ที่ เลือก Handheld คู่ระบบ WMS
คำถามที่พบบ่อยเรื่อง FEFO และอายุคงเหลือขั้นต่ำ
FEFO คืออะไร?
FEFO ย่อมาจาก First Expired, First Out คือการจ่ายสินค้าล็อตที่หมดอายุเร็วที่สุดออกก่อน โดยไม่สนใจว่ารับเข้ามาก่อนหรือหลัง เหมาะกับอาหาร เครื่องดื่ม ยา และเครื่องสำอางที่มีวันหมดอายุ
MRSL คืออะไร?
Minimum Remaining Shelf Life คืออายุคงเหลือขั้นต่ำที่สินค้าต้องมีในวันที่ส่งถึงลูกค้า กำหนดได้เป็นจำนวนวัน เช่น ไม่น้อยกว่า 90 วัน หรือเป็นสัดส่วน เช่น ไม่น้อยกว่า 2/3 ของอายุทั้งหมด
กฎ 1/3 ของญี่ปุ่นคืออะไร?
แนวปฏิบัติในวงการอาหารญี่ปุ่นที่ผู้ผลิตหรือผู้ค้าส่งต้องส่งสินค้าถึงร้านค้าปลีกภายใน 1/3 แรกของอายุสินค้า และร้านขายได้ไม่เกิน 2/3 ของอายุ กระทรวงเกษตรญี่ปุ่นผลักดันให้ผ่อนเป็น 1/2 เพื่อลดอาหารเหลือทิ้ง
ควรใช้วันหมดอายุหรือวันควรบริโภคก่อนคำนวณ FEFO?
ขึ้นกับสินค้าและสิ่งที่พิมพ์บนฉลาก ระบบควรเก็บได้ทั้งสองแบบ และกำหนดต่อสินค้าว่าจะใช้วันไหน ในบาร์โค้ด GS1 วันหมดอายุคือรหัส (17) และวันควรบริโภคก่อนคือรหัส (15)
ล็อตที่รอผลตรวจคุณภาพจะถูกหยิบไปไหม?
ไม่ควร ระบบต้องแยกสถานะกักรอตรวจ (QC Hold) ออกจากสต็อกพร้อมจ่าย และไม่จัดสรรล็อตนั้นให้ออเดอร์ใดจนกว่าจะปลดสถานะ แม้วันหมดอายุจะเร็วที่สุดก็ตาม
Excel ทำ FEFO + MRSL ได้ไหม?
ทำได้ในคลังเล็กที่มีสินค้าและลูกค้าไม่มาก แต่เมื่อมีหลายร้อยล็อตและลูกค้าหลายรายที่เกณฑ์ต่างกัน การเช็กด้วยมือทุกออเดอร์จะพลาดง่าย WMS ช่วยให้ระบบเลือกล็อตให้ และบังคับสแกนยืนยันตอนหยิบ
แหล่งอ้างอิง
- กระทรวงเกษตร ป่าไม้ และประมงญี่ปุ่น (MAFF), มาตรการลดอาหารเหลือทิ้งในภาคธุรกิจ: การผ่อนเกณฑ์ส่งสินค้าจาก 1/3 เป็น 1/2
- Consumer Affairs Agency, Japan (2020), To solve food loss and waste issues
- World Economic Forum (2023), Reducing food loss: the one-third rule in Japan
- GS1 UK, Application Identifiers: batch, best before (15) และ expiration date (17)
- สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา, ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 367) พ.ศ. 2557 เรื่อง การแสดงฉลากของอาหารในภาชนะบรรจุ
อัปเดตเนื้อหา: พฤศจิกายน 2026 โดยทีมซีเน็ท (ประเทศไทย) · ตัวเลข MRSL ในตารางเป็นตัวอย่างประกอบ เกณฑ์จริงขึ้นกับสัญญาของลูกค้าแต่ละราย


